Cholula
Mexico · niet bezocht
Een piramide van ruwweg 4,45 miljoen kubieke meter, met een Spaanse kerk erbovenop. Toen de Spanjaarden kwamen was hij verlaten, met een regengodschrijn op de top, en hij lijkt nog steeds op een heuvel.
- Breedtegraad
- 19.0579° N
- Lengtegraad
- 98.3022° W
- Volume
- ca. 4,45 miljoen m³
- Gebouwd
- ca. 300 v.Chr. tot 700 n.Chr.
- Open vragen
- 4 vastgelegd
Een schrijn vervangen door een kerk
In de koloniale tijd stond op de top van wat de Spanjaarden voor een heuvel hielden een schrijn voor een regengod. Tegen die tijd was de piramide eronder al lang verlaten, en de koloniale bronnen bespreken hem onder bergverering. De Spanjaarden vervingen de schrijn door een kerk, de Iglesia de Nuestra Señora de los Remedios, die er nog steeds staat. De heuvel is geen heuvel.
Het is de grootste piramide ter wereld naar volume.
De Nahuatl-naam, Tlachihualtepetl, wordt meestal vertaald als berg door handen gemaakt. De basis wordt meestal gegeven als ongeveer 300 bij 315 meter, de hoogte als ongeveer 66 meter, en het volume als ruwweg 4,45 miljoen kubieke meter, tegenover zo'n 2,6 miljoen voor de Grote Piramide van Giza. Giza is hoger en veel beroemder. Cholula is groter.
Hij werd in meerdere grote fasen gebouwd over ruwweg duizend jaar, beginnend rond 200 tot 300 v.Chr., waarbij elke fase over en om de vorige werd gebouwd. De vroegste bouwwerken tonen stijl- en keramiekverbanden met Teotihuacán.
Het toeval dat hem bewaarde
De kerk is op zichzelf een beschermd historisch monument, wat betekent dat de piramide eronder nooit volledig kan worden opgegraven. Systematisch onderzoek begon in 1931 met tunnels die in de heuvel werden gedreven, meestal opgegeven als ongeveer acht kilometer in totaal, waarvan slechts zo'n 800 meter voor bezoekers open is.
Wie bouwde hem, volgens wie
De verslagen uit de koloniale tijd spreken elkaar tegen. De Historia Tolteca-Chichimeca plaatst de Olmeca-Xicalanca, een volk met dubbel koningschap, bij de Grote Piramide toen de Tolteca-Chichimeca hen versloegen. Ixtlilxochitl schrijft de bouw toe aan de Olmeca-Uixtotin voor hun god Ehecatl, na verovering van de quinametin, de reuzen. Dit zijn late kronieken van de winnaars en de verdrevenen, lang na de eerste fase van de piramide geschreven, die veel ouder is dan elk van de genoemde volken.
De reuzen en de toren
Het verhaal dat Cholula zijn Babel-reputatie geeft, wordt voor het eerst in de zestiende eeuw opgetekend. Pedro de los Ríos, schrijvend vóór 1565, vertelt hoe de reus Xelhua een piramide in Cholula bouwde en de goden die met vuur vernietigden. Diego Durán, een dominicaan, geeft een versie waarin reuzen een toren bouwen om de hemel te bereiken en door de Heer van de Hemelen worden vernietigd. In de achttiende eeuw beweerde Lorenzo Boturini dat een Azteekse schildering liet zien dat Cholula was gebouwd als een namaak van de Toren van Babel, en andere achttiende-eeuwse schrijvers vonden geen bewijs voor zulke claims van vóór het contact.
Jason Colavito betoogt in een secundaire bespreking dat de tradities van Durán al bijna een eeuw met christelijke verhalen waren besmet, dat veel van zijn informanten bekeerd waren, en dat een vergelijking van Durán met Ríos suggereert dat het verhaal in de loop der tijd naar het bijbelse opschoof. De primaire teksten heb ik niet gelezen, dus dit berust op zijn weergave ervan.
Laat de reuzen even rusten. Wat overblijft is een verhaal over mensen die een toren naar de hemel bouwden en door de goden werden tegengehouden. Dat is structureel hetzelfde verhaal als Babel, en de eerste vraag is of het hetzelfde verhaal is door contact, of door iets in hoe mensen een enorm, onverklaard bouwwerk verklaren. Stel dat de legende helemaal niet over de oorsprong van de piramide gaat, maar een latere verklaring is voor een heuvel waarvan de echte bouwers waren vergeten?
Waarom het de moeite waard is om te vragen: omdat een piramide van deze omvang, verlaten en overgroeid, precies het soort ding is dat om een oorsprongsverhaal vraagt, en het patroon van reuzen, vloeden en overmoed keert in vele culturen terug. Wat een onafhankelijke oorsprong steunt: de Meso-Amerikaanse reuzen, de quinametin, komen in andere kronieken voor en hebben een eigen rol. Wat ertegen pleit: de vroegst opgetekende versie dateert uit de jaren 1500, na tientallen jaren zendingsonderwijs, en het verhaal schuift in de latere navertelling dichter naar Genesis. Wat de lezingen uit elkaar zou halen: een pre-Spaanse bron, zoals een beschilderde codex, voor het verhaal van de toren. Er is er geen geïdentificeerd. Wat onbekend blijft, is of iets ervan teruggaat op de mensen die de heuvel als eersten bouwden.
Wat nog openstaat
Wat zit er in de piramide?
Het meeste is nooit onderzocht, en door de kerk erbovenop kan dat grotendeels niet. Acht kilometer tunnel klinkt als veel tot je het naast 4,45 miljoen kubieke meter vulling zet. Niet-invasieve beeldvorming, van het soort dat bij andere piramides is gebruikt, is de voor de hand liggende route, en ik heb die voor Cholula niet gepubliceerd gezien.
Welk volk bouwde welke fase?
De vroegste fase toont verbanden met Teotihuacán. De latere kronieken noemen de Olmeca-Xicalanca en de Olmeca-Uixtotin. Die verslagen en de archeologische volgorde zijn niet met elkaar in overeenstemming gebracht, en de bouwvolgorde is maar deels gereconstrueerd. Een zekere datum voor elke fase is het beginpunt.
Bewaart het verhaal van de toren iets pre-Spaans?
Mogelijk, en mogelijk niet. De toets is of enige bron van vóór de missionarissen het draagt. Zolang dat niet zo is, is de veiligste lezing dat het een synthese uit de koloniale tijd is.
Wanneer, en waarom, hield de piramide op in gebruik te zijn?
In de koloniale tijd was hij verlaten, met een schrijn op de top. Hoe de laatste gebruiksfase eindigde, en of de piramide uit gebruik raakte vóór of na veranderingen in de stad eromheen, is niet volledig vastgesteld. De laatste verbouwingen dateren tegen de geschiedenis van de bevolking van Cholula zou helpen.
Bronnen
- INAH, Instituto Nacional de Antropología e Historia, opgravings- en tunnelonderzoeksverslagen voor de Grote Piramide van Cholula.
- Bandelier, A., negentiende-eeuws onderzoek in Cholula dat aan de opgravingen van 1931 voorafging.
- McCafferty, G., University of Calgary, overzicht van Cholula (2008), voor de Historia Tolteca-Chichimeca, Ixtlilxochitl en de koloniale schrijn op de top.
- Colavito, J., “Was Mexico’s Pyramid of Cholula Related to the Biblical Tower of Babel?”, een secundaire bespreking van Pedro de los Ríos, Diego Durán en Boturini. De primaire teksten heb ik niet gelezen.
- Gepubliceerde analyses van de bouwfasen van de piramide en hun stijlverbanden met Teotihuacán. Volume, afmetingen en tunnellengtes zijn de cijfers die gewoonlijk worden gegeven; ik kon ze niet tot één opmeting herleiden.
Niet persoonlijk bezocht. Geschreven op basis van gepubliceerde bronnen. Laatst gecontroleerd 12 oktober 2026.