Alle draden Een draad, geen plek

De reuzen

Een draad · Nefilim, Rephaim en Anakim, Og, Goliat en de navertellingen

De Bijbel beschrijft geen enkel ras van reuzen. Er zijn meerdere woorden, en de lengte komt vooral van bange verspieders en van latere navertellingen. Het ene genoemde bed, de ene genoemde held en de “gevonden” skeletten zien er elk anders uit als je ze nakijkt.

Vroegste teksten: Genesis 6, Numeri 13, Deuteronomium 2 tot 3
Woorden voor hen: Nefilim, Rephaim, Anakim, Emim
Geverifieerd reuzenskelet: geen gevonden
Type verband: latere lezingen gedocumenteerd; Ugarit-verband omstreden
Open vragen: 3 vastgelegd

Vier woorden, geen één ras

De Bijbel heeft niet één woord voor reuzen. Er zijn er meerdere, in verschillende boeken, en ze betekenen niet allemaal hetzelfde. Dat is het eerste wat de navertellingen kwijtraken.

Woord	Waar	Wat de tekst zegt	Wat onzeker is
Nefilim	Genesis 6:4; Numeri 13:33	Op aarde “in die dagen en daarna”. In Numeri zeggen de verspieders dat de Anakieten bij hen horen	De betekenis van het woord. Het lexicon van Brown-Driver-Briggs noemt de voorgestelde wortels “allemaal zeer onzeker”. De Septuagint, in de 3e tot 2e eeuw v.Chr., vertaalde het als gigantes
Rephaim	Deuteronomium 2:11 en 3:11, Genesis 14:5; Jesaja 14:9, Psalm 88:10	Een volk in het land, waarvan Og de laatste was. In de profeten en de Psalmen lijkt hetzelfde woord de doden in Sheol te betekenen	In Ugarit zijn de rpum overleden, halfgoddelijke voorouders (KTU 1:20 tot 1:22). Of de bijbelse Rephaim reuzen zijn, de doden, of allebei, is omstreden
Anakim	Numeri 13:33; Deuteronomium 2:10 tot 2:11; Jozua 11:21 tot 11:22	Gerekend tot de Rephaim. Jozua verdelgt ze uit het bergland, maar sommigen blijven over in Gaza, Gat en Asdod	Gat is de stad van Goliat, en daarom worden de twee gekoppeld
Emim, Zamzummim	Deuteronomium 2:10 tot 2:21	Namen die Moabieten en Ammonieten aan Rephaim gaven. Een groot, talrijk volk, even lang als de Anakieten	Ze komen alleen voor in de eigen aantekeningen van Deuteronomium over wie er eerder woonde
Gibborim	Genesis 6:4	“De helden van weleer, de mannen van naam”	Het woord betekent sterke mannen of krijgers. Het zegt niet dat ze lang waren

Teksten in eigen woorden naar de Revised JPS Tanakh (Gender-Sensitive Edition, 2023), zoals getoond op Sefaria, plus Wikipedia over Nefilim en Rephaim. Ik heb het Hebreeuws niet gelezen. Deuteronomium wordt door de meeste geleerden gedateerd in de 7e tot 5e eeuw v.Chr.

Wat Genesis 6 werkelijk zegt

Genesis 6:1 tot 6:4 zijn vier verzen. Goddelijke wezens zien dat menselijke vrouwen aantrekkelijk zijn en nemen er vrouwen uit. God zegt dat de goddelijke adem niet eeuwig in mensen zal blijven en stelt hun levensduur op 120 jaar. Dan komt de zin waar het allemaal mee begon: de Nefilim waren in die dagen op aarde, en daarna, toen de goddelijke wezens kinderen kregen bij menselijke vrouwen. Dat zijn “de helden van weleer, de mannen van naam”.

De passage geeft nergens een lengte. Ze is ook onduidelijk over wie de Nefilim zijn. Richard Hess en P. W. Coxon lezen ze als de kinderen uit die verbintenis, maar de zin kan ook zo worden gelezen dat ze er alleen waren in die tijd.

De lengte komt ergens anders in de Bijbel binnen: in de mond van bange verspieders.

In Numeri 13 komen tien van de twaalf verkenners terug met een slecht bericht. Ze zeggen dat het volk sterk is, dat het land zijn bewoners verslindt, en dat ze de Nefilim zagen, dat de Anakieten daartoe behoren, en dat ze zichzelf als sprinkhanen zagen. De verteller geeft dit aan als een lasterpraatje van de verkenners. De sprinkhaanregel is een zelfinschatting en een gok over hoe de bewoners hen zagen. Deuteronomium 2 voegt toe dat de Emim lang waren, net als de Anakieten, en Amos 2:9 zegt dat de Amorieten “zo hoog als ceders” waren, wat poëzie is.

Og

Og, koning van Basan, is de enige genoemde persoon, en hij krijgt online de meeste aandacht vanwege zijn bed. Die bewering heb ik apart nagekeken. Deuteronomium 3:11 noemt hem de laatste van de Rephaim en geeft het bed op als negen el lang en vier breed, naar de “el van een man”, wat Wikipedia omrekent naar ongeveer 13,5 bij 6 voet.

Drie dingen zijn minder zeker dan het verhaal zegt. Het “ijzer” kan zwart basalt zijn, dat volgens een commentaar uit de 19e eeuw daar nog steeds ijzer wordt genoemd, of het woord kan een sarcofaag of baar betekenen. Gustav Dalman meldde in 1918 bij Amman een dolmen met passende afmetingen. Michael Heiser heeft het bed gekoppeld aan het heilige huwelijksbed van Marduk, waarmee de getallen symbolisch zouden zijn. En een bed zegt niet hoe lang iemand was. Het vers zegt dat het bed “nu” in Rabba staat, en dat is geen museumbordje.

De zestig versterkte steden (Deuteronomium 3:4 tot 3:5) staan in de tekst. Twee van zijn steden, Astarot en Edrei, komen voor op een Ugaritische tablet uit de 13e eeuw v.Chr. Dat past bij de setting. Het bewijst niet dat Og bestond. Basan heeft ook honderden dolmens uit het 5e tot 3e millennium v.Chr., veel ouder dan elke koning van Basan.

Goliat: drie lengtes

Goliat is het standaardbeeld van een reus, en de tekst is het niet met zichzelf eens over hem. De Masoretische Hebreeuwse tekst, de basis van de meeste bijbels, zegt zes el en een span, ongeveer 2,97 meter. De Septuagint, een kopie van Samuël uit de Dode Zeerollen uit de late 1e eeuw v.Chr., en Josephus zeggen vier el en een span, ongeveer 2,06 meter. Veel geleerden denken dat het kleinere getal het oorspronkelijke is en dat het grotere is ontstaan bij het overschrijven, mogelijk omdat het oog van een schrijver bij de zes in vers 7 bleef hangen. Slechts enkelen betogen het omgekeerde. De JPS-versie van 2023 die ik las geeft zes el en een span zonder noot bij de variant.

Gat is opgegraven. Het is Tell es-Safi, en de Bar-Ilan-universiteit werkt er al jaren. Een potscherf uit de 10e tot het midden van de 9e eeuw v.Chr. draagt twee namen, ALWT en WLT, die niet Goliat zijn maar er etymologisch aan verwant. Aren Maeir maakte het in 2005 bekend en publiceerde het in 2008. Het laat zien dat een naam als Goliat past bij Filistijns Gat in die tijd. Het bevestigt het verhaal niet.

Nog een vreemdheid. 2 Samuël 21:19 zegt dat Elhanan uit Betlehem Goliat van Gat doodde. De meeste geleerden zien dat als de oudere traditie, en 1 Kronieken 20:5 als een latere reparatie waarin het slachtoffer Goliats broer is.

Na de Bijbel: de reuzen worden groter

De reuzen groeien na de Hebreeuwse Bijbel. Het Boek van de Wachters in 1 Henoch, geschreven in de 4e of 3e eeuw v.Chr., zegt dat 200 engelen onder Semihazah neerdaalden op de berg Hermon en menselijke vrouwen namen. Hun kinderen zijn reuzen die de middelen van de mensen verslinden en daarna de mensen. De oudste kopieën in Qumran dateren uit ongeveer 200 tot 150 v.Chr. De lengte van 300 el in de Ethiopische tekst is volgens Wikipedia waarschijnlijk een vertaalfout, en het Grieks lijkt juist een lijst van reuzenrassen te geven. Jubileeën 7:21 tot 7:25 noemt drie reuzenrassen en zegt dat de zondvloed mede bedoeld was om hen te verwijderen. Judas 14 tot 15 citeert 1 Henoch.

Twee oude lezingen van “zonen van God” strijden om voorrang. De engelenlezing is ouder, en de Sethitische lezing, waarin het de lijn van Set is die huwt met de lijn van Kaïn, verschijnt vanaf de 2e eeuw n.Chr. en was standaard vanaf de 4e eeuw, met Augustinus, Chrysostomus en later Calvijn. Het orthodoxe jodendom verwerpt de engelenlezing, en van Shimon bar Yochai wordt gezegd dat hij wie haar onderwees vervloekte.

Het verband tussen Og en de Wachters op de Hermon is de navertelling zelf. Deuteronomium zegt dat Og de laatste van de Rephaim was. Het noemt geen Wachters, en Henoch is eeuwen jonger.

De skeletten

De reuzenbotten die online rondgaan hebben een gedocumenteerde geschiedenis, en elk geval dat ik nakeek eindigde tot nu toe hetzelfde.

Geval	Beweerd	Wat er werd gevonden
Cardiff Giant, 1869	Een versteende man, mogelijk een reus uit Genesis 6:4, 10 voet 4,5 inch lang	Gehouwen uit gips door beeldhouwers in Chicago voor George Hull, die er 2.600 dollar voor betaalde. Hij bekende op 10 december 1869 en een rechtbank verklaarde het op 2 februari 1870 vals. P. T. Barnum toonde daarna een kopie als “de echte”
Williamson County, Tennessee, 1845	Een reuzenskelet	Door dr. William Carpenter herkend als een jonge mastodont
Reid Collection, Nevada	Een skelet van 9 voet 6 inch	Sheilagh Brooks onderzocht het in 1984 en vond niets boven 5 voet 11 inch. Reid had de lengte geschat uit lange beenderen
De Smithsonian “vernietigde duizenden reuzenskeletten”	Een doofpot, onlangs opnieuw verspreid in een Facebook-bericht van juli 2022	De versie van 2014 begon op de satiresite World News Daily Report. Reuters en de Associated Press weerlegden het. Een woordvoerder van de Smithsonian zei in 2022 tegen Lead Stories dat het onwaar is. Cyrus Thomas concludeerde in zijn rapport van 1894 dat de heuvels door inheemse volkeren zijn gebouwd
Virale foto’s van reuzenskeletten	Echte vondsten	National Geographic meldde in 2007 dat de internetversie begon met een bewerkte foto uit 2002

Uit Wikipedia’s artikelen over reuzenskeletten en de Cardiff Giant, en een factcheck van Lead Stories. De oorspronkelijke berichten heb ik niet gelezen. Aleš Hrdlička, curator antropologie van de Smithsonian, schreef in 1934 dat amateurs zich vaak lieten misleiden door de lengte van het dijbeen.

De beweringen, nagekeken

De bewering	Wat de bronnen zeggen	Status
De Bijbel zegt dat er reuzen waren	Er staan Nefilim en Rephaim in, en sommige volken waren lang (Numeri 13, Deuteronomium 2). Een getal wordt alleen gegeven voor Goliat, en Ogs bed heeft maten	Deels juist
De Nefilim waren reuzen	Genesis 6:4 geeft geen lengte. De Septuagint noemde ze eeuwen later gigantes	Deels juist
Ogs bed bewijst een reus	Een bed geeft geen lichaamslengte. “IJzer” kan basalt zijn, en de maten kunnen symbolisch zijn	Niet onderbouwd
Goliat was bijna 10 voet lang	Dat is alleen de Masoretische tekst. De Septuagint, Qumran en Josephus zeggen ongeveer 6 voet 9 inch	Deels juist
Gevallen engelen verwekten hen	Eén oude lezing, in Henoch en Jubileeën. Een rivaliserende oude lezing zegt de lijn van Set. Geen van beide staat expliciet in Genesis zelf	Deels juist
Og hoort bij de Wachters van de Hermon	Deuteronomium noemt hem de laatste van de Rephaim. De Wachters staan in 1 Henoch, eeuwen later	Niet onderbouwd
Er zijn reuzenskeletten gevonden	De gevallen die ik nakeek waren hoaxes, een mastodont of lengtes geschat uit lange beenderen	Niet onderbouwd
De Smithsonian vernietigde ze	Het verhaal begon op een satiresite en is weerlegd	Niet onderbouwd

Stand van 21 oktober 2026. “Niet onderbouwd” betekent dat ik er geen bron voor vond, niet dat er niets meer te zeggen valt. Alles hier berust op één Engelse vertaling en secundaire bronnen.

Stel dat

Stel dat de reuzen een manier zijn waarop een volk onthoudt wie er vóór hen was. Niet per se lange mensen, maar de eerdere bewoners en hun enorme stenen bouwwerken, groter gemaakt in het vertellen.

Ik speculeer over een patroon, niet over een persoon. Waarom het de moeite van het vragen waard is: Deuteronomium geeft hetzelfde eerdere volk andere namen, afhankelijk van wie het vertelt (Emim voor de Moabieten, Zamzummim voor de Ammonieten), en doet dat in korte aantekeningen over wie daar eerder woonde. Wat het ondersteunt: de honderden oudere dolmens in Basan, en het feit dat de hoogste beweringen van de verkenners komen, die een reden hadden om te overdrijven. Wat ertegen pleit: het verklaart Genesis 6 niet, dat niet over land gaat, en een Ugaritische cultus van overleden voorouders die rpum heten kan iets heel anders zijn. Suriano en Schmidt hebben betoogd dat Israëlitische teksten die voorouderlijke traditie hebben gebagatelliseerd. Wat de lezingen uit elkaar zou halen: een opgegraven plek in Basan of Gat die een breuk in de bevolking laat zien, en teksten van buren die dezelfde volken beschrijven. Wat onbekend blijft, is of een van deze mensen ongewoon lang was.

Wat nog openstaat

Wat betekent “Nefilim”?

Niemand weet het. De voorstellen zijn onder meer “gevallenen”, “wie anderen laat vallen” en “gevallen in de strijd”. In Ezechiël 32:27 kan de uitdrukking “gevallen krijgers” betekenen of “de Nefilim-krijgers”. Het woord betekent iets anders in de Septuagint, die het als reuzen vertaalde.

Waren de Rephaim reuzen, de doden, of allebei?

De teksten gebruiken het woord voor een volk van het land en voor de doden in Sheol. In Ugarit betekent het dode voorouders die werden gevoed en om zegen werden gevraagd. Suriano en Schmidt betogen dat bijbelse auteurs een voorouderlijke cultus tot een volk uit het verleden maakten, en Yogev (2021) betoogt dat de Rephaim stelselmatig zijn weggeredigeerd. Ik las beide alleen via Wikipedia’s samenvatting.

Welke Goliat is de oorspronkelijke?

Als vier el en een span het origineel is, is de Masoretische zes el een schrijversgroei, en lijkt een reus te zijn gegroeid met het navertellen. Een kleiner getal van ongeveer 2,06 meter zou een lange man zijn, geen reus. De meerderheid van de geleerden helt die kant op, en het is niet te bewijzen uit de handschriften alleen.

Bronnen

Genesis 6:1 tot 6:4, Numeri 13:30 tot 13:33, Deuteronomium 2:10 tot 2:11 en 3:1 tot 3:11, Jozua 11:21 tot 11:22, 1 Samuël 17:4 tot 17:7 en Amos 2:9, Revised JPS Tanakh (Gender-Sensitive Edition, 2023), via Sefaria. In eigen woorden gelezen via een tekstophaler; ik heb het Hebreeuws niet gelezen.
Wikipedia: Nephilim, Rephaim, Og, Goliath, Book of the Watchers, Deuteronomy, Giant human skeletons en Cardiff Giant. Secundair: de verwijzingen naar Hess, Coxon, Suriano, Schmidt, Yogev, Brooks en Hrdlička zijn zoals Wikipedia ze weergeeft.
Barnes’ Notes bij Deuteronomium 3, een commentaar uit de 19e eeuw, over de basaltlezing: sacred-texts.com. Oud, en ik heb niet gecontroleerd wat moderne commentaren zeggen.
Lead Stories, “Fact Check: Smithsonian Did NOT Destroy Giant Skeletons”, augustus 2022.

Een draad, geen plek. Pagina geopend en voor het laatst bekeken op 21 oktober 2026. Geschreven op basis van één Engelse vertaling en secundaire bronnen; ik heb het Hebreeuws en Grieks niet gelezen. Klopt er iets niet, laat het weten, dan wordt het op de pagina gecorrigeerd met een notitie over wat er veranderde.