Derinkuyu: de ondergrondse stad

Een uitgehakte gang in de ondergrondse stad Derinkuyu

Een gang in Derinkuyu. Smal genoeg om aanvallers in een enkele rij te dwingen. Fotograaf en licentie: zie de bestandspagina op Wikimedia Commons.

Een muur in een kelder

In 1963 sloeg een inwoner van Derinkuyu, die zijn huis verbouwde, een kelderwand door en vond er een ruimte achter. Toen nog een. Wat hij had geopend was een stad, die ongeveer 85 meter in het vulkanische gesteente onder Cappadocië afdaalt. Meer dan 600 tunnelingangen zijn sindsdien in de omgeving gevonden, sommige onder de kelders van particuliere huizen.

Het complex omvat stallen, keukens, opslag, persen, putten, kapellen en op de laagste verdieping een kerk, en elke verdieping kon afzonderlijk worden afgesloten. De capaciteit wordt gewoonlijk geschat op tot 20.000 mensen met hun vee en voedselvoorraden. Ronde stenen deuren, vaak beschreven als ongeveer 500 kilo zwaar, konden van binnenuit door de gangen worden gerold.

Dit was geen plek om te wonen. Het was een plek om in te verdwijnen.

Het ontwerp maakt het doel duidelijk. Gangen zijn smal, deuren sluiten van binnenuit, en het geheel leest als een toevluchtsoord om een bevolking weken uit het zicht te houden. Schriftelijke verslagen van overvallen in de regio ondersteunen dat voor de Byzantijnse eeuwen.

De techniek die niemand fotografeert

Het belangrijkste kenmerk is onzichtbaar. Verticale ventilatieschachten trekken lucht door de niveaus naar beneden, en een centrale hoofdschacht van ongeveer drie bij 2,8 meter verbindt meerdere verdiepingen. Een centrale schacht van ongeveer 55 meter diep wordt ook beschreven als put. Duizenden mensen en hun dieren weken lang diep onder de grond laten ademen, zonder mechanische hulp, is een lastiger probleem dan het uithakken van de kamers. Het gesteente is zachte vulkanische tufsteen en snijdt makkelijk. De lucht niet.

Ik heb gelezen dat de schachten zo verspringen dat geen twee openingen op één lijn liggen, en dat het systeem een gelijkmatige temperatuur houdt. Ik kon geen van beide claims herleiden tot een gepubliceerde opmeting, dus ik herhaal ze niet als feit.

Wat nog openstaat

Wie groef de eerste tunnels, en wanneer?

Populaire samenvattingen schrijven het vroegste uithakken toe aan de Frygiërs in de achtste tot zevende eeuw v.Chr., maar dat is zelfs in algemene bronnen met voorbehoud, en de stad wordt in de Byzantijnse tijd als volledig gevormd beschreven. De vroege datering berust op regionale geschiedenis en op wanneer er bevolkingen in het gebied waren, niet op radiokoolstofdateringen van de tunnels. Gesteente uithakken laat niets organisch achter om direct te dateren. Dat is een echte beperking, en het betekent dat de vroegste fasen minder stevig zijn gedateerd dan de latere.

Wat het zou beslechten: wat mensen er binnen gebruikten laat wel dateerbaar materiaal achter. Houtskool, roet, mortel en pleister uit verzegelde kamers, en aardewerk in onverstoorde vloerlagen, zouden minimumleeftijden geven voor elke gebruiksfase, en gereedschapssporen in verschillende stijlen kunnen de fasen van het uithakken ordenen. Dat werk heb ik voor Derinkuyu niet gepubliceerd gezien.

Hoe groot is het netwerk, en is het verbonden?

Cappadocië heeft veel ondergrondse nederzettingen, en tijdens bouwwerkzaamheden komen steeds nieuwe ruimtes tevoorschijn. Vaak wordt gesteld dat Derinkuyu met het nabije Kaymaklı is verbonden door een tunnel van acht tot negen kilometer. Dat cijfer wordt in algemene bronnen herhaald, maar ik kon geen opmeting vinden waarbij hij is belopen, dus zie het als niet geverifieerd. Een systematische opmeting van de verbindingstunnels, gepubliceerd met een kaart, zou het beantwoorden.

Was de ventilatie ontworpen, of ontstaan?

De indeling lijkt doelbewust. Of ze vooraf werd uitgedacht, of werd bereikt door generaties graafwerkers die de luchtstroomproblemen van eerdere corrigeerden, is niet iets wat het gesteente je kan vertellen. Gedateerde fasen van schachtuitgraving, als die te krijgen zijn, zouden laten zien of het systeem stapsgewijs groeide of als geheel werd gepland.

Stel dat

We weten waarom Byzantijnse christenen Derinkuyu gebruikten: ze werden overvallen, en daar zijn verslagen van. Wat we niet hebben is een reden voor de eerste uitgraving. Stel dat de drang om af te dalen, zo diep, geen reactie op één invasie was maar een veel oudere gewoonte in dit landschap? Zacht gesteente nodigt uit tot uithakken, en mensen in Cappadocië hakken er al heel lang woningen, opslag en kerken in. Stel dat Derinkuyu minder een enkel verdedigingsproject is dan het opgestapelde resultaat van generaties die besloten dat de veiligste plek onder de grond was, elk de tunnels vindend die de vorige had achtergelaten en dieper gaand?

Waarom het de moeite waard is om te vragen: omdat de vaste datum van het Byzantijnse gebruik verbergt hoe weinig we weten van het eerdere gebruik. Wat het steunt: het aantal ingangen, en de manier waarop het gesteente tot graven uitnodigt. Wat ertegen pleit: de dateringen zijn in beide richtingen niet zeker, en één grote Byzantijnse graafcampagne zou er ongeveer hetzelfde uitzien. Wat de lezingen uit elkaar zou halen: gedateerde, verzegelde afzettingen van de laagste niveaus, vergeleken met de bovenste. Wat onbekend blijft, is wie als eerste ging.

Bronnen

Turks ministerie van Cultuur en Toerisme, officiële beschrijving van Derinkuyu.
Aydan, Ö. en Ulusay, R., technische en geotechnische beoordeling van de Cappadocische ondergrondse structuren, inclusief ventilatie. Citaat zoals ik het heb; ik heb het niet kunnen narekenen.
Algemene samenvatting van de herontdekking in 1963, diepte, capaciteit, aantal ingangen en de Frygische en Byzantijnse dateringsclaims, zoals verzameld in Wikipedia. Het is een secundaire bron en maakt zelf voorbehoud bij de vroege datering.
Bixio, R., Centro Studi Sotterranei, Genua, onderzoek naar Cappadocische ondergrondse nederzettingen.

Niet persoonlijk bezocht. Geschreven op basis van gepubliceerde bronnen. Laatst gecontroleerd 12 oktober 2026.

Derinkuyu